reiki-lotus | tantra-lotus | retraites | forum | cursus kalender | agenda
Gratis sitevermelding op onze linkpagina's. Kijk hier voor meer informatie
Zen
Uit SpiriWiki
Inhoud |
Het woord Zen
Het woord Zen (Cinees: Ch'an) is een afkorting van het woord 'zenna' (ook wel 'zenno'), de Japanse manier om Chinees te lezen. Dit is weer de Chinese versie van het Sanskriet woord 'Dhyana' dat verwijst naar het verzameld geheel van 'geest', 'bewustzijn' of de meditatieve onderdompeling, waar alle dualistische onderscheiding tussen ik/jij, subject/object en goed/kwaad verdwijnt. Zen kan zowel als exoterisch (van buiten af bekeken) als esoterisch (van binnenuit bezien) worden gedefinieerd.
Verlichting
Op een exoterische wijze bekeken een richting van het Mahayana Boeddhisme die zich ontwikkelde in de 6de en 7de eeuw, na de ontmoeting tussen het Dhyana boeddhisme dat door Bodhidharma naar China werd gebracht, en het Taoïsme. In deze zin is Zen een religie, welks leringen en praktijk zijn gericht op zelfverwerkelijking (kensho/satori) en uiteindelijk leiden tot het volledig ontwaken (verlichting) zoals dat werd beleefd door Gautama de Boeddha na een intensieve meditatieve zelfdiscipline onder de Bodhiboom. Meer dan elke andere boeddhistische school benadrukt Zen het belang van de verlichtingservaring en de nutteloosheid van rituele religieuze praktijken en intellectuele analyse van doctrines met betrekking tot het verwerven van bevrijding (verlichting). Ze is wars van elke dogmatiek. Zen leert de praktijk van zazen, zitten met een meditatieve geest als de kortste en de sterkste weg tot ontwaken.
Kenmerken van Zen
De belangrijkste kenmerken van de Zen geest kunnen in vier korte opmerkingen worden samengevat:
- een speciale overdracht buiten de orthodoxe leer om
- niet afhankelijk van `heilige' geschriften
- een direct wijzen naar het menselijke hart, wat leidt tot
- verwerkelijking van iemands oorspronkelijke zelf, diepste natuur, oerzelf en zo een Boeddha zijn
Deze geladen karakterisering van Zen wordt toegeschreven aan Bodhidharma, de eerste zenpatriarch, alhoewel veel hedendaagse zenbeoefenaars en studenten vermoeden dat de uitspraken feitelijk afkomstig zijn van de latere Ch'an meester Nan-ch'uan P'u-yuan (Jap., Nansen Fugan).
Legende
Volgens de legende begon de bijzondere overdracht buiten de traditionele leringen om met de beroemde redevoering van Gautama de Boeddha op de Gierenpiek berg (Gridhrakuta). Omringd door een grote massa volgelingen, die bij elkaar waren gekomen om zijn uitleg van de leer te horen, hield hij toen alleen maar een bloem omhoog, zonder een woord te zeggen. Alleen zijn leerling Kashyapa begreep het gebaar en hij glimlachte. Ten gevolge van het gebaar van de Boeddha, volgde een doorbraak naar verlicht inzicht en ter plekke vatte hij de kern van Boeddha's leringen. Hiermee vond de eerste overdracht van hart tot hart plaats. Boeddha erkende en bevestigde Mahakashyapa als een verlicht student. Voortaan werd hij beschouwd als de eerste Indische patriarch in de 'overdrachtsstamboom' (lineage). In Zen, dat ook vaak de 'school van Boeddhanatuur' wordt genoemd, heeft `plotselinge verlichting' altijd een centrale rol gespeeld.
Patriarch
Men beweert dat de boeddhadharma in een ononderbroken keten van overdracht tot de 21e patriarch Bodhidharma heeft geleid. De Indische periode van de ononderbroken lijn van overdracht, die voor het eerst in latere Chinese teksten wordt genoemd, wordt door historici beschouwd als een legende. Er is geen enkel geschiedkundig document waaruit het waarheidsgehalte ervan blijkt. Voor Zen zelf is de historiciteit van de vroege patriarchen niet van belang. De authenticiteit van de verlichtingservaring, zoals die makkelijk door een verlichte meester kan worden getest, is van het eerste belang. Wat hier belangrijk is, is de levende waarheid in plaats van de dingmatige werkelijkheid van documenten.
Toen Bodhidharma in het begin van de 6e eeuw het Dhyana-Boeddhisme van India naar China bracht, werd hij de eerste patriarch in de Ch'an (Zen) lijn. Tijdens het verloop van verdere overdracht ontwikkelde zich na de 6e patriarch Hui Neng (638-713) een combinatie van de kern van het Dhyana-Boeddhisme met de leer en levensopvatting van het Taoïsme (in vele opzichten vergelijkbaar met het Boeddhisme) tot dat wat we nu Zen noemen.
Van de vele Ch'an scholen, die zich in China ontwikkelenden, kwamen de Soto en Rinzai scholen omstreeks de 12e eeuw in contact met Japan. Ook nu zijn deze beide scholen nog actief in Japan. Ch'an leek in China na de Sung periode uitgebloeid, vanwege vermenging met de boeddhistische school van het Zuivere Land tijdens de Ming periode; de opvolgingslijn kwam zelfs in gevaar. In Japan echter begon het opnieuw te bloeien.
Kosmische mudra
Sinds enkele tientallen jaren hebben ook mensen uit het Westen in Japan Zen als leidraad gevolgd. Nu onderwijzen Japanse leraren in Europa en de Verenigde Staten, en er zijn ook al een groot aantal westerse zenleraren. Zo zien we dus een volgende stap van Zen langs de continenten. Het gegeven dat westerlingen nu ook vooruitgang boeken van intellectuele interesse tot daadwerkelijke beoefening onder leiding van erkende zenmeesters, moedigt aan tot de gedachte dat Zen ook in het Westen wortel kan schieten en ook daar vruchten kan voortbrengen.
Religie
Esoterisch bezien is Zen geen religie, maar eerder een praktijk die niet is te definiëren, niet middels communicatie is over te brengen, en los staat van alle namen, beschrijvingen of concepten. Het kan alleen worden ervaren door ieder individueel. Alle religies zijn in feite uitgedrukte vormen van dit gegeven. In deze zin is Zen ook niet gebonden aan welke religie dan ook, inclusief het Boeddhisme. Het is de oorspronkelijke perfectie van al het bestaande, een vorm gegeven door middel van allerlei woorden en namen, ervaren door alle grote wijzen, heiligen, en stichters van religies van alle beschavingen en culturen, van alle tijden. Het Boeddhisme verwijst hiernaar als 'de gelijkheid van samsara en nirvana'. Vanuit dit gezichtspunt bekeken is zazen geen 'methode' die mensen van onwetendheid naar inzicht voert, maar eerder een onmiddellijke uitdrukking en actualisering van het volmaakte 'heden' in elke persoon, op elke plaats.
Artikel geschreven
Dirk Horai Beemster (bewerking uit de Shambala Dictionary of Buddhism and Zen, 1991)
